ΑΝΑΛΥΣΗ | Αλφρέδος Αλοσκόφης
Ο Δήμος Φυλής βρίσκεται μπροστά στη μεγαλύτερη καμπή της σύγχρονης ιστορίας του. Για δεκαετίες, η λειτουργία της χωματερής και του ΧΥΤΑ διαμόρφωσε όχι μόνο το περιβαλλοντικό και κοινωνικό αποτύπωμα της περιοχής, αλλά και ολόκληρο το οικονομικό μοντέλο λειτουργίας του Δήμου. Η επόμενη μέρα, όμως, πλησιάζει και το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα κλείσει κάποτε ο ΧΥΤΑ, αλλά αν η Φυλή θα είναι έτοιμη να επιβιώσει χωρίς αυτόν.
Η πραγματικότητα είναι σκληρή: ένα μεγάλο μέρος της οικονομικής λειτουργίας του Δήμου, άμεσα ή έμμεσα, στηρίχθηκε επί χρόνια στα αντισταθμιστικά οφέλη, στις έκτακτες χρηματοδοτήσεις και σε μια γενικότερη οικονομική “άνεση” που δεν είχαν άλλοι δήμοι της χώρας. Αυτό δημιούργησε μια διοικητική και οικονομική δομή η οποία δύσκολα θα μπορεί να συντηρηθεί σε ένα περιβάλλον χωρίς τα έσοδα που σχετίζονται με τη διαχείριση απορριμμάτων.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν θα εμφανιστεί την ημέρα που θα κλείσει ο ΧΥΤΑ. Θα εμφανιστεί τα επόμενα χρόνια, όταν ο Δήμος θα χρειαστεί να λειτουργήσει με πραγματικά αυτοδιοικητικά δεδομένα και όχι με έκτακτες οικονομικές ενισχύσεις. Τότε θα φανεί αν υπάρχει βιώσιμο σχέδιο ή αν η περιοχή οδηγηθεί σε οικονομικό σοκ.
Γιατί όταν κλείσει ο ΧΥΤΑ, δεν θα τελειώσει απλώς μια εγκατάσταση απορριμμάτων. Θα καταρρεύσει ένα ολόκληρο μοντέλο διοίκησης, οικονομικής εξάρτησης και πολιτικής λειτουργίας που οικοδομήθηκε επί δεκαετίες γύρω από τη χωματερή.
Ένα μοντέλο που στηρίχθηκε σε συνεχή εισροή χρημάτων λόγω της διαχείρισης απορριμμάτων, δημιουργώντας την αίσθηση ότι ο Δήμος μπορεί να λειτουργεί έξω από τους κανόνες που ισχύουν για την υπόλοιπη Αυτοδιοίκηση. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αναπτύχθηκαν διοικητικές δομές υπερβολικού κόστους, υπερδιογκωμένος μηχανισμός προσωπικού, συνεχείς αναθέσεις, εξαρτήσεις και μια πολιτική κουλτούρα όπου η οικονομική βιωσιμότητα περνούσε σε δεύτερη μοίρα επειδή υπήρχε πάντα η “ανάσα” των αντισταθμιστικών.
Το πρόβλημα είναι ότι αυτό το μοντέλο δεν δημιούργησε πραγματική παραγωγική οικονομία. Δεν δημιούργησε έναν Δήμο αυτάρκη, με ισχυρή τοπική ανάπτυξη και σταθερή οικονομική βάση. Αντίθετα, δημιούργησε έναν Δήμο εξαρτημένο από μια δραστηριότητα που όλοι γνωρίζουν ότι δεν μπορεί να συνεχιστεί επ’ αόριστον.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση της Φυλής: ενώ σήκωσε επί δεκαετίες το βάρος των απορριμμάτων όλης της Αττικής, δεν κατάφερε να μετατρέψει αυτή τη θυσία σε ένα μακροπρόθεσμα βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης.
Για αυτό και σήμερα απαιτείται απόλυτος ρεαλισμός. Η συζήτηση περί “μετα-ΧΥΤΑ εποχής” δεν μπορεί να βασίζεται σε γενικόλογες εξαγγελίες και εύκολα αναπτυξιακά συνθήματα.
Ειδικά το σενάριο μεγάλου Πάρκου Logistics, με τα σημερινά δεδομένα, δείχνει ουσιαστικά να απορρίπτεται ή τουλάχιστον να παγώνει επ’ αόριστον. Η απουσία βασικών υποδομών, οι κυκλοφοριακές πιέσεις, τα ζητήματα πρόσβασης, οι περιβαλλοντικές αντιδράσεις, η έλλειψη ολοκληρωμένου σχεδιασμού και η γενικότερη αβεβαιότητα απέτρεψαν σοβαρούς επενδυτές. Η πρόσφατη κατάρρευση του σχετικού διαγωνισμού έδειξε ότι οι εξαγγελίες δεν αρκούν όταν δεν υπάρχουν ώριμες προϋποθέσεις υλοποίησης.
Αυτό σημαίνει ότι η Φυλή πρέπει να αναζητήσει πιο ρεαλιστικές και σταδιακές κατευθύνσεις:
- μικρότερης κλίμακας επιχειρηματικές δραστηριότητες,
- ενίσχυση τοπικής παραγωγής και εμπορίου,
- αξιοποίηση δημοτικής περιουσίας,
- έργα αποκατάστασης και περιβαλλοντικής αναγέννησης,
- επενδύσεις σε ενεργειακές και πράσινες υποδομές,
- προγράμματα κατάρτισης και επανεκπαίδευσης εργαζομένων,
- προσέλκυση σύγχρονων υπηρεσιών που δεν επιβαρύνουν περαιτέρω την περιοχή.
Παράλληλα, πρέπει να ανοίξει το πιο δύσκολο αλλά αναγκαίο θέμα: η δομή προσωπικού του Δήμου. Η πραγματικότητα είναι ότι εδώ και χρόνια έχει διαμορφωθεί ένας διοικητικός μηχανισμός πολλαπλάσιος των πραγματικών αναγκών ενός τυπικού δήμου αντίστοιχου μεγέθους. Σε περιβάλλον μειωμένων εσόδων, αυτό το μοντέλο δεν θα μπορεί να συνεχιστεί χωρίς σοβαρούς κινδύνους οικονομικής κατάρρευσης.
Αυτό δεν σημαίνει απαξίωση εργαζομένων. Σημαίνει ότι απαιτείται σοβαρός επανασχεδιασμός:
- αξιολόγηση δομών και υπηρεσιών,
- μετακινήσεις προσωπικού όπου υπάρχουν πραγματικές ανάγκες,
- κατάργηση ανενεργών ή υπερδιογκωμένων δομών,
- ψηφιοποίηση υπηρεσιών,
- περιορισμός εξωτερικών αναθέσεων,
- σταδιακή προσαρμογή σε ένα βιώσιμο μοντέλο λειτουργίας.
Το βασικότερο όμως είναι άλλο: να ειπωθεί επιτέλους η αλήθεια στους πολίτες. Η εποχή της οικονομικής “εξαίρεσης” τελειώνει. Ο Δήμος Φυλής αργά ή γρήγορα θα αναγκαστεί να λειτουργήσει με πραγματικά οικονομικά δεδομένα. Και όσο καθυστερεί αυτή η προσαρμογή, τόσο πιο βίαιη θα είναι η σύγκρουση με την πραγματικότητα όταν κλείσει ο ΧΥΤΑ.
Η μετάβαση δεν θα είναι εύκολη. Θα είναι ίσως η πιο δύσκολη περίοδος που θα αντιμετωπίσει ποτέ ο Δήμος. Όμως το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο: θα ξεκινήσει η προετοιμασία τώρα, όσο υπάρχει ακόμη χρόνος, ή θα περιμένουν όλοι μέχρι να έρθει η στιγμή της κρίσης;
Γιατί όταν κλείσει ο ΧΥΤΑ, δεν θα τελειώσει απλώς μια εγκατάσταση απορριμμάτων. Θα τελειώσει μια ολόκληρη εποχή για τη Φυλή — και τότε θα φανεί αν ο Δήμος είχε σχέδιο για την επόμενη μέρα ή αν έζησε για δεκαετίες μέσα σε μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση μονιμότητας.
