Γράφει: ο Παρατηρητής

Η εικόνα που διαμορφώνεται διεθνώς δεν αφήνει περιθώρια για αυταπάτες. Από τη Βενεζουέλα μέχρι την Ευρώπη και από την Αφρική μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο, ο κόσμος εισέρχεται σε μια περίοδο παρατεταμένης αστάθειας, όπου οι ισορροπίες δεν επαναφέρονται αλλά καταρρέουν. Και μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρώπη δείχνει αδύναμη, ενώ η Ελλάδα παραμένει εκτεθειμένη.

Η Βενεζουέλα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα κράτους που έχει μετατραπεί σε γεωπολιτικό εργαλείο. Ούτε ανατρέπεται, ούτε σταθεροποιείται. Συντηρείται σε μια μόνιμη κρίση, εξυπηρετώντας συμφέροντα μεγάλων δυνάμεων. Το μήνυμα είναι σαφές: δεν υπάρχουν πια “λύσεις”, μόνο διαχείριση χάους. Αυτό το μοντέλο αρχίζει να γενικεύεται.

Η Ευρώπη, από την πλευρά της, πληρώνει το τίμημα στρατηγικών επιλογών χωρίς εναλλακτικό σχέδιο. Αποκόπηκε από φθηνή ενέργεια, μπήκε σε έναν πόλεμο φθοράς χωρίς να καθορίζει την έξοδο και σήμερα βρίσκεται αντιμέτωπη με ακρίβεια, κοινωνική κόπωση και πολιτική αποσύνθεση. Δεν λειτουργεί ως γεωπολιτικός παίκτης, αλλά ως χώρος στον οποίο συγκρούονται συμφέροντα άλλων.

Σε αυτό το περιβάλλον, η άνοδος ακραίων και αντισυστημικών δυνάμεων δεν είναι ατύχημα· είναι σύμπτωμα. Όταν οι κοινωνίες πιέζονται και οι κυβερνήσεις δεν πείθουν, το πολιτικό σύστημα φθείρεται επικίνδυνα.

Η Αφρική, την ίδια στιγμή, μετατρέπεται στο επόμενο μεγάλο ρήγμα. Πραξικοπήματα, συγκρούσεις, δημογραφική έκρηξη και έντονος ανταγωνισμός ξένων δυνάμεων δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα. Οι συνέπειες δεν θα μείνουν εκεί. Θα μεταφραστούν σε μεταναστευτικά κύματα, ενεργειακή ανασφάλεια και γεωπολιτική πίεση — κυρίως προς την Ευρώπη και ιδιαίτερα προς χώρες πρώτης γραμμής όπως η Ελλάδα.

Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια από τις πιο ευαίσθητες θέσεις. Ενεργειακά εξαρτημένη, γεωγραφικά εκτεθειμένη, κοινωνικά πιεσμένη και πολιτικά εγκλωβισμένη σε μια λογική “διαχείρισης της καθημερινότητας”. Χωρίς μακροπρόθεσμη στρατηγική, χωρίς σοβαρή συζήτηση για ανθεκτικότητα, χωρίς σχέδιο για το τι έρχεται.

Το επικίνδυνο δεν είναι μόνο οι εξωτερικές απειλές. Είναι η εσωτερική αυταπάτη ότι η καταιγίδα θα περάσει από μόνη της. Δεν θα περάσει. Η επόμενη δεκαετία δεν θα είναι δεκαετία ανάπτυξης και σταθερότητας, αλλά συνεχών κρίσεων, μικρών ή μεγάλων, που θα δοκιμάζουν κράτη και κοινωνίες.

Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να είναι θεατής. Αν δεν επενδύσει στην ενεργειακή αυτάρκεια, στη θεσμική σοβαρότητα και στην κοινωνική συνοχή, θα βρεθεί να πληρώνει κρίσεις που δεν δημιούργησε, χωρίς τα εργαλεία να τις αντιμετωπίσει.

Ο κόσμος αλλάζει βίαια. Το ερώτημα δεν είναι αν θα επηρεαστούμε, αλλά αν θα είμαστε προετοιμασμένοι ή απλώς το επόμενο αδύναμο σημείο στον χάρτη.